De Kapotte Kachels brachten het nummer ‘Dikke Pens (Clap Your Pens)’ uit. Volgens de carnavalsband is het een toegestane parodie van het nummer ‘Take A Chance On Me’ van ABBA. De rechtbank denkt daar echter anders over en oordeelt dat er sprake is van inbreuk. Hoe komt de rechtbank tot dit oordeel?
De zaak in het kort
De Kapotte Kachels hebben de melodie(lijn) van de ABBA-hit ‘Take A Chance On Me’ gebruikt bij het schrijven van het ‘Dikke Pens’ nummer. De muziekuitgever van ABBA, Universal, laat het nummer van platforms als Spotify halen. Volgens Universal worden de auteursrechten geschonden. Daar laat de Nederlandse band het niet bij zitten. Zij starten zelf een procedure bij de rechtbank in Utrecht omdat zij vinden dat er sprake is van een toegestane parodie.
Stap 1: is er sprake van een parodie?
De Auteurswet kent een paar situaties waarbij het gebruik van een auteursrechtelijk beschermd werk (zoals een melodie) van iemand anders toch geen inbreuk oplevert. Dit worden de ‘excepties’ genoemd. De parodie-exceptie is er één van. Deze is te vinden in artikel 18b van de Auteurswet, maar de meeste vereisten blijken uit de rechtspraak. Zoals het Deckmyn-arrest van het Hof van Justitie van de EU, over een variant op een cover van een Suske en Wiske-strip.
Zo moet een parodie:
- duidelijke verschillen vertonen met het betreffende werk; en
- een uiting zijn van humor of spot.
Uit het Deckmyn-arrest volgt ook wat geen vereisten zijn van een parodie. Zo hoeft een parodie niet:
- zelf een oorspronkelijk karakter te hebben;
- toe te schrijven te zijn aan een andere persoon dan de auteur van het oorspronkelijke werk;
- betrekking te hebben op het oorspronkelijke werk. Anders gezegd: het mag een parodie zijn met het werk in plaats van van het werk; of
- de bron te vermelden van het oorspronkelijke werk.
De rechtbank neemt aan dat het nummer ‘Dikke Pens’ inderdaad een parodie is van het nummer van ABBA.
Stap 2: is de parodie toegestaan?
De volgende stap is om te toetsen of de parodie is toegestaan. Daarvoor moet een afweging worden gemaakt tussen de belangen van De Kapotte Kachels om het nummer uit te brengen en de belangen van Universal om dat juist tegen te gaan.
De belangenafweging van de rechtbank
Daarbij moet de rechtbank ook rekening houden met de zogenaamde ‘driestappentoets’. De EU streeft naar een hoog niveau van bescherming van intellectuele eigendomsrechten dus er mag niet al te snel een uitzondering op het auteursrecht worden aangenomen. Kort samengevat (1) moet het gaan om een bepaald bijzonder geval, (2) mag het niet tot schade leiden aan de normale exploitatie van het werk en (3) mogen de belangen van de maker niet al te zeer worden geschaad.
De rechtbank loopt de belangen die partijen in hun processtukken hebben aangevoerd, stuk voor stuk langs:
- De herkenbare melodie van ‘Take A Chance On Me’ vormt een wezenlijk onderdeel van ‘Dikke Pens’;
- Door de grote bekendheid van de ABBA-hit is de melodie direct herkenbaar en bereikt het nummer een groot publiek;
- De Kapotte Kachels hebben er een commercieel belang bij om het nummer uit te kunnen brengen. Zo willen ze hun bekendheid vergroten en inkomsten genereren uit optredens en het exploiteren van het nummer;
- Door het nummer op streamingsdiensten te zetten is het gedurende lange tijd en wereldwijd beschikbaar;
- Er ontstaat een blijvende associatie tussen het nummer van ABBA over een liefdesthema en het nummer van De Kapotte Kachels over zwaarlijvigheid;
- De vrijheid van meningsuiting van De Kapotte Kachels wordt niet helemaal beperkt. Universal vindt het namelijk wel goed dat de carnavalsband het nummer uitvoert tijdens liveoptredens (ook tijdens carnaval) en televisieoptredens; en
- De carnavalsband had nog aangevoerd dat er een ‘chilling effect’ ontstaat als hun vorderingen worden afgewezen, omdat makers van carnavalsmuziek minder snel parodieën maken op bekende nummers. De rechtbank ziet dat anders: iedere zaak moet op basis van die specifieke omstandigheden beoordeeld worden.
Waarom Universal gelijk krijgt
Al met al wegen de belangen van Universal volgens de rechtbank zwaarder dan die van De Kapotte Kachels. Omdat de carnavalsband zich niet op de parodie-exceptie kan beroepen, maakt zij inbreuk op de auteursrechten op ‘Take A Chance On Me’.
Als het gaat om het handhaven van intellectuele eigendomsrechten kan de winnende partij een vergoeding vorderen van zijn proceskosten van de verliezende partij. Dat is ook in deze zaak het geval: de carnavalsband moet een bedrag van € 21.000 betalen aan Universal.
Maakt het nog uit dat anderen het ook doen?
Tot slot bespreken wij nog een argument dat wij in de praktijk ook vaak horen: maar anderen doen het ook! Dat is geen relevante omstandigheid. Het kan best zijn dat er meer carnavals-hits in omloop zijn die zijn gebaseerd op bekende nummers, maar dat wil niet zeggen dat Universal haar rechten niet kan handhaven. De rechtbank somt meerdere redenen op waarom andere rechthebbenden geen actie ondernemen. Bijvoorbeeld omdat ze niet van de inbreuk op de hoogte zijn of vanwege de kosten. Ook kan een rechthebbende het gebruik juist wel toe willen staan.
Kortom, het carnavalsnummer is en blijft verwijderd van streamingsdiensten. Maar hopelijk levert deze procedure de carnavalsband wel wat extra bekendheid op waar ze naar op zoek zijn.
De uitspraak is hier [https://deeplink.rechtspraak.nl/uitspraak?id=ECLI:NL:RBMNE:2026:4647] te vinden.
Meer weten over de parodie-exceptie of het handhaven van auteursrechten? Neem dan contact op met onze IE-specialisten.
Neem contact op